Kijken we naar een boom, dan vragen we ons niet af of we die boom begrijpen. Hij is er. We kunnen er wel iets over zeggen. We vinden de boom bijvoorbeeld imposant, hij nodigt misschien uit om er in te klimmen. Een bioloog zal weer op zijn manier naar een boom kijken en een timmerman weer anders.

De boom heeft dus verschillende betekenissen voor mensen, afhankelijk met welke intentie zij de boom beschouwen. Dit geldt ook voor kunstenaars. Waarom schildert Van Gogh een bloeiende amandelboom? Misschien omdat hij die boom mooi vindt. Waarschijnlijk is dit echter niet. Het is vooral het bloeien wat hij schildert. De amandelboom wordt daarmee een symbool voor leven. Waarom schildert Koekoek vaak van die imposante eiken? Omdat een eik voor hem symbool was voor natuurkracht en de natuur een inspiratiebron voor deze romanticus was. Waarom schildert Mondriaan hele series bomen? Omdat de vormproblematiek hem bezig hield.

Wij kennen de taal die kunstenaars hanteren nauwelijks. Het is een beeldtaal, die wij voor een groot deel niet meer verstaan nu we andere communicatiemiddelen tot onze beschikking hebben. De taal van de beeldende kunstenaar bestaat uit puur visuele elementen; vorm, lijn, kleur, toon en textuur. Deze taal omzetten in gesproken of geschreven taal is je bedienen van een vertaalinstrument, wat er soms niet in slaagt de juiste "vertaling" te leveren. Willen we beeldende kunst leren begrijpen, dan zullen wij deze beeldtaal moeten leren, de taal van de visuele organisatie. Een schilderij is een een georganiseerde eenheid. Wij als beschouwer worden geconfronteerd met deze eenheid. We dienen echter te beseffen dat een schilderij in oorsprong een wit vlak is geweest. De kunstenaar heeft middelen tot zijn beschikking om van dit nog lege vlak een schilderij te maken. Hij kan een potlood gebruiken of verf of wat hij of zij maar wil. In de vorige eeuw was het gebruikelijk dat een schilder verf koos en een beeldhouwer marmer of brons. Tegenwoordig is het de beeldend kunstenaar toegestaan elk materiaal te kiezen.

Welke factoren beïnvloeden het tot stand komen van een kunstwerk. Daar is in de eerste plaats de kunstenaar zelf met zijn of haar gedachten, gevoelens en emoties. Zijn hele persoonlijkheid is bij het scheppingsproces betrokken, zijn verstand, emoties en gevoelens. Daarnaast spelen echter ook andere factoren een rol.

• Het culturele klimaat waarin de kunstenaar leeft.
• De artistieke traditie van zijn tijd.
• De bestaande kunsttheorieën.
• Het ter beschikking staande materiaal en techniek.
• De opdrachtgever.

Het Westerse kunst zouden wij kunnen verdelen in twee categorieën:

1. Intellectuele of classicistische kunst
2. Emotionele of romantische kunst

Classicistische kunst

De term moet je niet verwarren met klassieke kunst, de kunst uit de oudheid ( Grieks-Romaanse kunst). Classicistische kunst is sterk verstandelijk, geometrisch van karakter. Er wordt veel waarde gehecht aan ordening, stabiliteit. Details worden duidelijk weergegeven. Lijn, compositie schema's, regels zijn belangrijk. Het gaat om de VORM. Het is een sterk lineaire kunst. Deze wijze van beelden treffen wij aan in perioden van sociale stabiliteit en vooruitgang. Men voelt zich in harmonie met de samenleving. Er is orde en duidelijkheid.

Romantische kunst.

Romantische kunst is veelal asymmetrisch, ritmisch, drukt beweging uit en verandering. Zij laat atmosferische effecten zien, is spontaan en maakt een dramatisch gebruik van licht. Kleur is het middel om de emoties te vertolken en de lijn vervaagt. Romantische kunst treffen wij aan in perioden van verandering, oproer. De oude normen en waarden worden vervangen door nieuwe, revolutionaire ideeën. De gevestigde orde wordt aangevallen en de kunstenaar als non non-conformist identificeert zich met het nieuwe. Let wel het gaat bij deze tweedeling niet om twee verschillende kunststromingen, maar om twee polen van artistieke uitingen.

Het mag duidelijk zijn dat jij als beschouwer niet buitenspel staat. Ook jij hebt waarschijnlijk je voorkeur voor een bepaalde wijze van uiten. Wij moeten ons niet laten leiden door die persoonlijk voorkeur bij het beschouwen van een kunst werk. Het loont altijd de moeite je af te vragen wat de bedoeling van de kunstenaar geweest mag zijn om op die bepaalde wijze zich te uiten. Wat heeft hij ons mee te delen.

Vorm

Een van de beeldende middelen waarover een kunstenaar beschikt is de vorm. Dingen hebben vorm. Ze zijn symmetrisch of asymmetrisch. Vormen zien wij omdat er licht is (kleur). Met behulp van het clair-obscur kan een kunstenaar vormen zichtbaar maken.

Doet hij dit door middel van een lijn, dan abstraheert hij de werkelijkheid. Lijnen komen in de natuur niet voor. Vormen doen ons iets, zij drukken iets uit bijvoorbeeld veiligheid ,spanning, rust, angst, frivoliteit. Ook laten vormen zich vergelijken met klanken. Vormen kunnen evenals klanken harmoniëren of dissoneren. Maar wat wij bij klanken op het eerste gehoor kunnen vaststellen is voor de vormen veel minder eenvoudig, omdat de vormentaal veel minder bekend is. Als wij zeggen dat een kunstwerk een visuele vorm heeft bedoelen wij dat er een bepaalde relatie is tussen de delen.

Een vorm kan zeer lijken op een echt object (realistisch) of mooier zijn dan in de werkelijkheid (geïdealiseerd), vervormd (gedeformeerd) of enigszins vereenvoudigd zijn (gestileerd). Als een vorm niet snel of helemaal niet herkenbaar is noemen we het abstract. Wanneer vormen naast elkaar geplaatst worden, worden verschillen duidelijk, zogenaamde vormcontrasten.

1. Rond – hoekig
2. Geometrisch – organisch
3. Symmetrisch – asymmetrisch
4. Plat – ruimtelijk
5. Grillig – strak
6. Duidelijk – vaag

De kunstenaar heeft ze zo geordend uit de grote hoeveelheid van keuzemogelijkheden die hij had. Er is een zekere harmonie ontstaan, een juist evenwicht tussen de afzonderlijke delen. Er is voldoende contrast zodat het werk spanning behoudt. In feite gaat her om de juiste verhouding tussen classicistische en romantische kunst. Een over intellectueel werk is vervelend, een product van pure emotie een chaos. Vorm is een fusie tussen twee tegengestelde krachten rede en emotie. De basis elementen van vormgeving zijn:

1. Structuurvorm, massa en ruimte
2. Oppervlaktekleur, toon en textuur.

De structurele kant trekt de intellectueel ingestelde kunstenaar aan, de emotioneel geaarde kunstenaar voelt zich meer aangetrokken tot de oppervlakte kwaliteiten.

Uniformiteit, Orde en Chaos
In de kunstgeschiedenis wordt gesproken van het verschil tussen Uniformiteit, Orde en Chaos.

Uniformiteit: is een samenstelling van exact dezelfde objecten. Dus bijvoorbeeld een vak van 8 bij 8 exact dezelfde vierkanten. Dit bestaat uit totale regelmaat en komt daardoor heel strak en wetenschappelijk over.

Orde: is een samenstelling van vormen die overeenkomst met elkaar vertonen, door bijvoorbeeld kleur, vorm of patroon. Dus dat kan een vak van 8 bij 8 vierkanten zijn, in verschillende kleuren. Ze zijn verschillend, maar het geheel komt toch ordelijk over omdat ze dezelfde vorm hebben.

Chaos: is een combinatie van objecten die helemaal geen overeenkomst vertonen. Er is geen verband te ontdekken en komt daardoor heel rommelig over. Hierbij kun je denken aan een pot met allemaal verschillende kralen.

Iets wat orde heeft, komt harmonieus over en heeft toch genoeg afwisseling om interessant te zijn. Zodra je ook maar iets van een verband tussen de onderdelen hebt, is er al snel sprake van orde. Als in de pot met kralen regelmatig dezelfde blauwe kraal voorkomt, geeft dat al een bepaalde orde en daarmee harmonie. Over smaak valt niet te twisten, maar over het algemeen worden dingen die orde vertonen, mooier gevonden dat dingen die chaos vertonen. En uniformiteit heeft vaak een industriële uitstraling; dit wordt gebruikt voor hele strakke sieraden en vind je eerder terug bij een zilversmid dan bij iemand die met kralen werkt.

Als je niet helemaal tevreden bent over je zelf gemaakte sieraden, omdat je ze te druk of te rommelig vindt, hou dan in gedachten dat over het algemeen geld: hoe minder verschillende kleuren je gebruikt, hoe meer verschillende vormen of patronen je kunt gebruiken, en andersom.

Verhouding

Hiervoor zeiden wij dat de verschillende elementen van een kunstwerk in een bepaalde verhouding t.o.v. elkaar staan. Wij zeiden dat ze in harmonie met elkaar moeten zijn. Wat is harmonie?

Bij klanken weten wij precies wat we met harmonie bedoelen. Klanken die zuiver klinken zijn in harmonie met elkaar. Van Le Corbusier is een uitspraak opgetekend dat de mens zich alleen "lekker"voelt als hij zich omgeven weet door dingen die een bepaalde wiskundige ordening vertonen. Verwonderlijk is deze uitspraak van een architect niet, wel als hij uit de mond komt van Le Corbusier die niet bepaald een architect van de rechte lijnen was. Wat hij bedoelde was dat de mens bepaalde voorkeuren voor verhoudingen heeft. Waarom is moeilijk te zeggen. Misschien omdat ze met de menselijke maat overeenstemmen?  Waarom voelen mensen zich verloren in de Bijlmermeer? Wat bedoelen wij als wij zeggen dat de verhoudingen zijn zoek geraakt.

Waarbij         AC :  CB  = BC : AB

Vooral de intellectueel ingestelde mens zou zich aangetrokken voelen tot dergelijke verhoudingen. Waar deze verhoudingen veranderd worden, krijgen de vormen een expressieve kracht. Om dit duidelijk te maken tekenen wij drie rechthoeken die rechtop staan.

De ideeën van klassieke universele verhoudingen hebben de kunstenaars van de  Renaissance als Da Vinci, Dürer geïnspireerd om deze ideeën verder uit te werken. Niet altijd ten gunste van de beeldende kunst. Eeuwenlang zijn  "de Klassieken"de verplichte inspiratiebronnen geweest voor beeldende kunstenaars. Misschien een reden waarom de classicistische kunst voor de hedendaagse toeschouwer niet 'spreekt". Niettemin formuleert een 20ste eeuw architect als Le Vorbusier vergelijkbare ideeën  over verhoudingen en maat in de architectuur en heeft een schilder als Mondriaan zich een groot deel van zijn leven bezig gehouden met het probleem van de harmonische verhoudingen. Alles wat de mens maakt zou een projectie van zijn eigen structuur en schaal zijn, als hij tenminste een omgeving wil scheppen waarin hij zich thuis voelt. Wij zouden DAT mooi noemen wat in overeenstemming is met onze eigen verhoudingen.

Lijn en vorm

A: Niet met de hand aangeraakte vormen

1. Duin

2; Rots

3. Strand

4. Eruptie

Sedert de beeldende kunst zich van haar meest knellende banden heeft ontdaan zien wij dat beeldende kunstenaars met vrijwel al deze vormen geëxperimenteerd hebben. César perst samen en frommelt, Christo pakt in, Pollock druipt, Takies brengt lucht in en Yves Klein stempelde.

In het platte vlak onderscheiden wij: het vierkant, de cirkel en de driehoek en daarvan afgeleide vormen. Ruimtelijk gezien vinden deze vormen hun equivalent in de kubus, de bol en de piramide. In pogingen de werkelijkheid overzichtelijk te maken worden dit de grondvormen genoemd, waarop alle individuele vormen terug zijn te voeren.