Iedereen die deelneemt, koopt voor een afgesproken bedrag cadeautjes. Dit mag van alles zijn, maar je kan bijvoorbeeld ook afspreken dat iedereen 1 gek/grappig cadeau koopt en 1 “serieus” cadeau. Alle pakjes worden verzameld en op een stapel gelegd en dan begint het dobbelen.

Degene die het eerste 6 gooit mag een pakje van de stapel pakken, maar nog niet uitpakken. Zet het pakje voor je neer, want het is nog niet van jou… Iemand doet pas mee als hij minimaal 1 cadeau heeft (dus een keer 6 heeft gegooid). Voor het aantal andere ogen geldt het volgende:
- als je 1 gooit, moet er een cadeau worden weggegeven aan een andere deelnemer;
- als je 2 gooit, moet iedereen een cadeau aan zijn rechter buurman/vrouw geven;
- als je 3 gooit, gebeurt er niks en mag de volgende gooien;
- als je 4 gooit, moet je met iemand een cadeau ruilen;
- als je 5 gooit, mag je een pakje bij iemand “stelen”;
- als je 6 gooit, mag een pakje van de stapel worden gepakt of een eigen nog ongeopend pakje worden uitgepakt. Dan is het cadeau nog steeds niet voor jou, het kan nog steeds geruild of gestolen worden.

Pas op het moment dat het laatste pakje wordt uitgepakt, is het spel afgelopen en mag iedereen de cadeaus die hij op dat moment heeft, houden.

Wat heb je nodig: 

• Oud boek (dik)
• Mes of schaar
• Lijm

Op jonge leeftijd werd hij bisschop van Myra, de toenmalige hoofdstad van Lycië. Als bisschop heeft Nicolaas veel voor de arme bevolking gedaan en vele wonderen verricht. Er doen vele verhalen de ronde over zijn leven, met name van zeelui die in nood verkeerden, hem aanriepen en door hem werden gered. Zo werd hij de beschermheilige van onder andere zeelieden.

5 of 6 december?

Op 6 december 342 stierf hij en pas jaren later werd hij door de kerk heilig verklaard vanwege zijn vele goede daden. Nicolaas werd Sint Nicolaas en later door ons verbasterd tot Sinterklaas. Na zijn heilig-verklaring werd zijn sterfdag 6 december voor de kerk een feestdag. De sterfdag van een heilige wordt vaak de avond ervoor gevierd, vandaar ook dat wij de avond ervoor, op 5 december, pakjesavond vieren.

Wodan

Het gedrag van de Sinterklaas van nu is dus terug te leiden op Sint Nicolaas van Patara, maar zijn uiterlijk heeft hij te danken aan de Germaanse god Wodan. In de middeleeuwen werden vele mensen bekeerd tot het Christendom. Om problemen te voorkomen lieten de bekeerders de heidense feesten geleidelijk opgaan in de Christelijke feesten. Christelijke heiligen namen de plek in van de heidense goden en zo werd ook Wodan geleidelijk vervangen door Sint Nicolaas. Wodan droeg een wijde mantel, een muts en had een lange baard. Hij verplaatste zich door de lucht op een schimmel en droeg een speer met een slang in de top in zijn hand. Verder werd hij begeleid door twee raven die hem informeerde over het gedrag van de mensen, net zoals de Zwarte Pieten Sinterklaas nu informeren over de stoute kinderen.

De fabrieksmatige productie van chocoladeletters begon rond het einde van de 19e eeuw. In het in 1899 verschenen ‘Woordenschat’ met door Taco H. de Beer en Dr. E. Laurillard verzamelde verklaringen van woorden en uitdrukkingen staat onder het lemma chocolade-letters: ‘groote, lange, zwarte letters, waarmeede de naam van een artist of leverancier op aanplakbiljet, affiche enz. staat uitgedruct’. Blijkbaar was de chocoladeletter rond de eeuwwisseling al zo’n vertrouwde verschijning dat het een typografisch begrip was geworden.

De archetypische chocoladeletter is een Egyptienne. Deze letter heeft zware en grote schreven, geen dunne stukken en is daardoor minder kwetsbaar. Volgens letterontwerper Gerard Unger was de Egyptienne tijdens de industriële revolutie populair en destijds daarom een voor de hand liggende keuze.

Tot de jaren dertig was volgens Unger ook de bamboeletter populair, een schreefloze letter met knikken. Deze vaak mooi gedecoreerde letters worden nog verkocht door banketbakkers.

Vroeger werden letters gegoten in metalen vormen. Een van de belangrijkste leveranciers van de ijzeren gietvormen was de Vormenfabriek in Tilburg. Tegenwoordig zijn de vormen van kunststof.

De Egyptienne is nog steeds de chocoladeletter, al maakte Droste zijn klassieke letters vorig jaar wat ronder: ‘net iets lekkerder in de mond’. Verkade probeerde het een paar jaar geleden met een digitale chocoladeletter, maar deze moderne variant wordt inmiddels al niet meer gemaakt. Theo Kalf van het Verkademuseum weet wel waarom: “De digitale letter had breekrandjes, zodat je er makkelijk stukken af kon breken. Ik heb liever een gewone letter. Als je daar een stukje afbreekt is dat altijd net iets groter dan je bedoelde”.

In België wordt wel het sinterklaasfeest gevierd, maar is het geen gebruik om chocoladeletters te geven. Chocoladeletters worden volgens Gerard Unger ook in Duitsland en Oostenrijk gemaakt. “Deze gespoten letters worden daar rond oudjaar, Silvesterabend, verkocht.”

Lang voor de chocoladeletters bestonden in Nederland al koekletters en natuurlijk banketletters. In een gedicht uit 1857 van J.J. Goeverneur krijgt kleine Jan ‘zijn naam J.A.N. heel in banket’. Ook is er voor hem een ‘cigaar van chocola’, maar geen chocoladeletter. Koekletters kamen al voor op eetstillevens uit de zestiende en zeventiende eeuw. Verkade maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog bij gebrek aan chocola letters van taaitaai.

De traditie van eetbare letters zou volgens Frits Booy in ‘Sint Nicolaas van A tot Z’ teruggrijpen op het gebruik op middeleeuwse kloosterscholen leerlingen te leren schrijven met behulp van losse letters van brooddeeg, die als beloning mochten worden opgegeten. Een andere verklaring die Booy aanvoert is de gewoonte uit de negentiende eeuw om sinterklaasgeschenken met een laken te bedekken met daarop de beginletter van het kind, gemaakt van brooddeeg.

De M is de meest verkochte chocoladeletter, want het is de M van Moeder en Mama. Vermoedelijk is er ook hebzucht in het spel Hoewel alle letters echt even zwaar zijn, lijkt de M toch groter. In de jaren vijftig werd de J nog het best verkocht. Volgens een in 1959 verschenen artikel van G. W. Ovink in het blad Delta had dat vooral te maken met de grote populariteit van voornamen als Jan, Johannes, Jaap en al hun varianten.

Chocoladeletter
De traditie van chocoladeletters zou terug te voeren zijn tot de middeleeuwen. Toen leerde leerlingen op kloosterscholen lezen en schrijven met behulp van losse letters van brooddeeg, die als beloning mochten worden opgegeten. Het brooddeeg is inmiddels vervangen door chocolade en worden er jaarlijks in Nederland zo'n 20 miljoen chocoladeletters verkocht.

Kinderfeest
Sint Nicolaas van Patara werd beschermheilige van kinderen nadat hij drie jongens die door een herbergier in stukken waren gehakt, weer tot leven had gewekt en ze had geholpen te ontsnappen.

Marsepein
In de 17e eeuw, toen Sint Nicolaas nog beschermheer was van het huwelijk en gezin, verklaarden jongens rond 5 december met een stuk marsepein de meisjes hun liefde. Maar er zijn ook verhalen bekend van handelaren die al in de 8e eeuw marsepein uit het Midden-Oosten meenamen naar Europa.

Mijter
Een mijter is het hoofddeksel van bisschoppen in de katholieke kerk. Ook Sint Nicolaas van Patara was bisschop. Wodan droeg overigens een muts.

Pakjesavond
Sint Nicolaas van Patara stierf op 6 december 342. Na zijn heiligverklaring vele jaren later werd zijn sterfdag 6 december voor de kerk een feestdag. De sterfdag van een heilige wordt vaak de avond ervoor gevierd, vandaar ook dat wij de avond ervoor, op 5 december, pakjesavond vieren.

Schimmel
Witte paarden waren heilig bij de Germanen. Wodan verplaatste zich door de lucht op zijn achtbenige schimmel Sleipnir. Sinterklaas nam in de loop van de tijd de plek in van Wodan. Het paard van Sinterklaas wordt overigens pas sinds 1990 Amerigo genoemd. Tijdens de landelijke intocht in Elburg in 1990 werd de rol van het paard van Sinterklaas vertolkt door een politiepaard met de naam Amerigo, vernoemd naar Amerigo Vespucci. Sinds deze intocht is de naam Amerigo algemeen ingeburgerd als verwijzing naar het paard van Sinterklaas. Vóór 1990 werd het paard van Sinterklaas meestal simpelweg "het paard van Sinterklaas" of "de schimmel" genoemd.

Schoen zetten
Er gaat een verhaal dat Sint Nicolaas van Patara drie arme zussen heeft geholpen door in een nacht drie goudstukken door hun open slaapkamerraam te gooien, welke in de schoenen van de zussen kwamen. Zo hadden zij een bruidschat, konden ze trouwen en hoefden ze niet de prostitutie in.

Spanje
Na zijn dood werd Sint Nicolaas begraven in Myra. In de elfde eeuw veroverden Turkse moslims Myra en mochten Christenen niet meer naar zijn graf toe om er te bidden. Zeelieden uit Bari (Italië) zijn daarop naar Myra afgereisd en hebben zijn lichaam opgegraven en herbegraven in Bari. Dat viel later in Spaanse handen en zo komt het misschien dat wij nu denken dat Sinterklaas uit Spanje komt.

Speculaaspop
Tijdens het Germaanse zonnewendefeest vroegen jonge meisjes aan Wodan een afbeelding van hun nog onbekende toekomstige geliefde. Tegenwoordig zijn dat de speculaaspoppen ('vrijers').

Staf
De kromstaf is één van de uiterlijke tekens van de waardigheid van bisschoppen. Wodan droeg een speer met een gekronkelde slang in de top.

Stoomboot
Sint Nicolaas van Patara was onder andere de beschermheilige van zeelieden. Dit komt omdat zeelui die in nood verkeerden en hem aanriepen, door hem werden gered. Ook gaat het verhaal dat hij tijdens een pelgrimsreis naar Jeruzalem een matroos, die tijdens een storm uit een mast was gevallen, weer tot leven heeft gewekt.

Wortel
De wortel in de schoen voor het paard van Sinterklaas verwijst naar de offers die vroeger aan de goden werden geschonken.

Zak van Sinterklaas
Vroeger hadden veel Germaanse stammen een ritueel voor de volwassenwording van de oudere jongens. 's Nachts werden zij door de volwassen mannelijke stamgenoten in zakken gestopt en "ontvoerd" om hun moed te testen.